LexiTools
Archiwum • 1990–2026
Narzędzie, które wyprzedziło swój czas
Polski system wspomagania tłumaczeń oparty na polach semantycznych, logice rozmytej i gramatyce zdań otwartych.
Historia produktu
Początki i rozwój (1990–1993)
LexiTools to program do tłumaczenia, który powstał na początku lat 90. XX wieku w wyniku współpracy programisty Jerzego Wawro (firma Certus Software, obecnie Tenar) z tłumaczem Michałem Tasiemskim (firma LexiLab). Był produkowany i sprzedawany w latach 1990–1992.
W latach 1990–1993 powstało kilka wersji programu. Początkowo był przeznaczony dla odbiorców indywidualnych, jednak z powodu piractwa głównymi klientami stały się instytucje.
Integracja z technologią Jacka Karpińskiego (1991)
W 1991 roku nawiązano kontakt z Jackiem Karpińskim — twórcą legendarnego komputera K202. Na targach w Poznaniu zaprezentowano wspólny produkt: czytnikiem PenReader można było przesuwać po tekście angielskiej książki, a na ekranie pojawiało się polskie tłumaczenie.
„Pokaz spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem — w relacji Computerworld (18 grudnia 1991) Andrzej Horodeński poświęcił mu połowę artykułu.”
Późniejsze losy projektu
- Wersja mobilna — na telefony z Javą, słownik polsko-angielski (80 000 haseł, w tym idiomy i frazy).
- Projekt Transmem — próba dalszego rozwoju z dofinansowaniem.
- Otwarta architektura pozwalająca na instalację dowolnych słowników.
Link do następcy projektu:
https://transmem.pl →Historia algorytmu
Kontekst: stan AI w latach 90.
Algorytm powstał w wyniku krytycznej oceny dominujących wówczas koncepcji: ram (frames) Minsky’ego, programowania w logice (Prolog) oraz gramatyk Chomsky’ego.
Podstawy algorytmu
Tokeny pobudzają węzły sieci semantycznej z siłą w skali 0–1.
Dynamiczna analiza z możliwością uzupełniania kontekstu.
Meaning-Text Theory Igora Mel’čuka.
Mechanizm analizy pola semantycznego
- Aktywacja rozmyta (Bottom Up) — słowa pobudzają pojęcia i archetypy.
- Pętla zwrotna i Priming (Top Down) — uzupełnianie luk w strukturze logicznej.
Perspektywy wykorzystania w erze LLM
Algorytm LexiTools, łączący pola semantyczne, logikę rozmytą i struktury semantyczne, stanowi idealną warstwę symboliczną do współpracy z dużymi modelami językowymi.
Constrained Decoding
Reguły symboliczne modyfikują rozkład prawdopodobieństwa generacji LLM.
Weryfikacja ontologiczna
Eliminacja halucynacji poprzez sprawdzanie spójności z modelem wiedzy.
Współpraca człowiek-maszyna
Człowiek jako aktywny element systemu przetwarzania języka.
„Mój stary algorytm idealnie pasuje do realizacji tego typu działania — integracji struktur logicznych z systemami neuronowymi.”
— Autor algorytmu